De Accountant en de Kunst van het Wegkijken

Ik heb grote bewondering voor accountants. Echt. Mensen die met een stalen gezicht kunnen vaststellen dat iets ‘binnen de bandbreedte’ valt, terwijl het geld in recordtempo via Malta, Dubai en een lege BV in Estland verdwijnt, beheersen een vorm van mentale yoga waar yoga-instructeurs stil van worden.

De moderne financiële criminaliteit is allang geen randverschijnsel meer. De AFM spreekt inmiddels over honderden miljoenen euro’s per jaar aan beleggingsfraude in Nederland alleen. En dat zijn uitsluitend de gevallen die niet creatief genoeg waren om onder de radar te blijven. Accountants zijn geen domme mensen. Integendeel. Ze hebben examens overleefd die zelfs ChatGPT nerveus maken.

Maar precies daar zit het probleem: fraude anno 2025 houdt zich niet aan regels. Het is internationaal, digitaal en sneller dan het memo waarin wordt uitgelegd waarom iets ‘complex’ is. Neem die schroothandel die plots tientallen miljoenen omzet in goud. Geen economische verklaring, wel een sluitende jaarrekening.

De accountant concludeert: ‘het businessmodel is gewijzigd’. Alchemie, maar dan met een btw-nummer. Ondertussen melden accountants keurig bij de FIU. Nederland behoort tot de top van WWFT-melders. Daar mag een taartje voor worden besteld.

Maar terwijl wij melden, optimaliseren criminelen hun structuren sneller dan een partner ‘busy season’ kan zeggen. En dan AI. Criminelen gebruiken het om synthetische identiteiten te maken, deepfake-stemmen te genereren en facturen te schrijven die grammaticaal beter zijn dan het gemiddelde bestuursverslag. Accountants gebruiken AI vooral om te kijken of het rapport nog vóór het weekend af kan.

Begrijp me goed: dit is geen verwijt. Het is zelfspot. Want het beroep is opgevoed met zekerheid, regels en kaders. Terwijl financiële criminaliteit floreert op twijfel, lef en het moment waarop iemand zegt: ‘Dit klopt misschien op papier, maar niet in de echte wereld.’ Financiële criminaliteit is geen complianceprobleem meer. Het is een intellectuele stresstest voor het beroep. En misschien wel de vraag of de accountant durft te stoppen met wegkijken — en af en toe lastig wil zijn.

Slotvraag: als criminelen slimmer digitaliseren dan wij controleren, zijn accountants dan nog poortwachters van het systeem — of hoogopgeleide decorbouwers bij een misdaad die keurig is vastgelegd?